درك و فهم افراد مختلف است ، ليكن همانطور كه اين بروز اختلاف ضرورى است ، بر طرف شدن آن هم به وسيله اجتماع ضرورى است . و اجتماع بدنها با يكديگر به خوبى مىتواند اين اختلاف را بر طرف سازد . پس رفع اختلاف امرى است ممكن و مقدور - البته مقدور بواسطه - . و خلاصه اگر جامعه مستقيما نتواند اختلاف را بر طرف سازد ، با يك واسطه مىتواند . و آن هم اين است كه بدنها را بهم متصل و مرتبط سازد ، پس با اين حال ، اگر امتى نخواهد اين كار را بكند امتى باغى و ستمگر است . و خودش به دست خود اختلاف راه انداخته و در آخر هلاكت را براى خود فراهم كرده است . و قرآن كريم به همين جهت دعوت به اتحاد را بسيار تاكيد نموده و نهى از اختلاف را به نهايت رسانده و اين نيست مگر به خاطر اينكه تفرس و ژرفنگرى مىكرده ، و مىدانسته كه اين امت مانند امتهايى كه قبل از ايشان بودند و بلكه بيش از آنان دستخوش اختلاف مىشوند . و ما مكرر خاطر نشان ساخته‌ايم كه از دأب قرآن مىفهميم هر گاه در تحذير و هشدار دادن از خطرى و نهى از نزديك شدن به آن بسيار تاكيد مىكند ، نشانه اين است كه اين خطر پيش مىآيد ، و يا مثلا اين عملى كه بسيار از آن نهى فرموده ارتكاب خواهد شد و مساله وقوع اختلاف در امت اسلام را رسول خدا ص هم خبر داد ، و فرمود : چيزى نمىگذرد كه اختلاف بطور نامحسوس و آرام آرام در امتش رخنه مىكند و در آخر امتش را به صورت فرقه هايى گوناگون در مىآورد و امتش مختلف مىشوند ، آن طورى كه يهود و نصارا مختلف شدند ، كه ان شاء اللَّه روايت آن جناب در اين باب در بحث روايتى خواهد آمد . جريان حوادث هم اين پيشگويى قرآن و پيامبر ص را تصديق كرد ، چيزى از رحلت رسول خدا ص نگذشت كه امت اسلام قطعه قطعه شد و به مذاهبى گوناگون منشعب گشت ، هر مذهبى صاحب مذهب ديگر را تكفير كرد و اين بدبختى از زمان صحابه آن حضرت تا امروز ادامه دارد و هر زمانى كه شخصى خيرخواه برخاست تا اختلاف بين اين مذاهب را از بين ببرد ، به جاى از بين بردن اختلاف ، و يك مذهب كردن دو مذهب ، مذهب سومى بوجود آمد . و آنچه كه بحث ما با تجزيه و تحليل ما را بدان رهنمون مىشود ، اين است كه همه اين اختلافهايى كه در اسلام پديد آمد همه به منافقين منتهى مىگردد ، همان منافقينى كه قرآن كريم خشنترين و كوبنده ترين بيان را در باره آنان دارد و مكر و توطئه آنان را عظيم مىشمارد . چون اگر خواننده عزيز بياناتى را كه قرآن كريم در سوره بقره و توبه و احزاب و منافقين و ساير سوره ها در باره منافقين دارد ، به دقت مورد مطالعه قرار دهد لحنى عجيب خواهد ديد . تازه اين